منیسک داخلی ( Medial meniscus)
یک ساختمان لیفی غضروفی(فیبروکارتیلاژ) محکمی است که در سمت داخل زانو ، بالای لقمه (کوندیل) استخوان درشت نی (Tibia) قرار داشته و باعث تطابق سطح مفصلی طبق درشتنی (پلاتوی تیبیا)با سطح مفصلی استخوان ران در سمت داخل زانو می گردد.علاوه بر منیسک داخلی، یک منیسک در خارج زانو به نام منیسک خارجی نیز وجود داشته که عامل تطابق سطح مفصلی در سمت خارج زانو است.منیسک داخلی به شکل C انگلیسی است که با عمیق تر کردن سطح مفصلی درشتنی در سمت داخل زانو، باعث تطابق بیشتر این قسمت از درشتنی با لقمه داخلی استخوان ران می گردد.
بخش محیطی منیسکها حاوی عروق خونی بوده که از طریق کپسول مفصلی و سینوویوم صورت می گیرد.این نواحی به هنگام آسیب قدرت ترمیم دارند.پارگیهای بخش محیطی، همارتروز (تجمع خون در مفصل)را به همراه دارد.تغذیه خونی بخش مرکزی منیسک بوسیله غشای سینوویال و انتقال مواد از قسمت محیطی به بخش مرکزی صورت می گیرد.منیسک داخلی بیشتر در پایداری و ثبات مفصل زانو نقش دارد و این در حالی است که اهمیت اصلی منیسک خارجی را در انتقال نیرو می دانند. در صورت پارگی رباط متقاطع جلویی (ACL) و عدم درمان آن به هر دلیلی، برداشتن منیسک داخلی آسیب دیده، به میزان زیادی بی ثباتی مفصل زانو را تشدید می کند.
دیدی از بالا از سر درشتنی راست که در آن منیسکها و پیوندهای رباطها دیده میشود
(منیسک داخلی در چپ آن دیده میشود).
دید عقبی از مفصل زانویی چپ که در آن رباطهای درونی پیداست.
کالبدشناسی منیسک داخلی
منیسکها در مقطع، مثلثی شکل بوده و در حاشیهها ضخیم تر هستند.منیسک داخلی، اتصالات محکمتری نسبت به منیسک خارجی داشته، بنابراین از تحرک کمتری برخوردار است.این منیسک به علت تحرک کمتر در ناحیه مفصلی، مستعد آسیب بیشتری در مقایسه با منیسک خارجی است.
اتصالات منیسک داخلی
مهمترین اتصالات منیسک داخلی شامل موارد ذیل است:
- اتصال به رباط متقاطع جلویی (ACL)
- اتصال به رباط طرفی داخلی (MCL)
- اتصال شاخ جلویی(قدامی) دو منیسک به یکدیگر توسط رباط عرضی زانو
- اتصال به لقمه درشت نی از طریق رباط شعاعی(لیگامان کروناری)
- اتصال به استخوان کشکک از طریق دو رباط به نامهای رباط کشککی درشتنی (لیگامان پاتلوتیبیال) و رباط کشککی منیسک (لیگامان پاتلومنیسکال)
- اتصال به عضله نیم غشائی(سمی ممبرانوسوس)
- منیسک داخلی در تمامی طولش در حاشیهها به جزء شاخهای جلویی و پشتی، به کپسول مفصلی چسبندگی دارد.این اتصال توسط دو رباط شعاعی(کروناری) و رباط کپسولی منیسک رانی صورت می گیرد.
نقش و عملکرد منیسکهای زانو
مهمترین وظایف منیسکها در مفصل زانو عبارتنداز:
- باعث افزایش ثبات و پایداری مفصل می گردند.
- منیسکها جذب کننده نیروها بوده و درنتیجه از فشارهای اضافی به مفصل و عناصر اطراف آن می کاهند.
- منیسکها در تغذیه غضروف های استخوان ران و درشت نی در ناحیه مفصل زانو مشارکت می کنند.درحقیقت همانند یک اسفنج آغشته به مایع، عامل انتقال مایع سینوویال بر روی غضروفها هستند.
- افزایش تطابق در سطوح مفصلی ازطریق عمیق تر کردن سطوح فوقانی درشت نی در دو ناحیه مفصلی داخلی و خارجی.
- باعث کاهش میزان اصطکاک در سطوح مفصلی انتهای فوقانی درشت نی با انتهای تحتانی ران (مفصل تیبیوفمورال) می گردند.
- منیسکها از گیرکردن سینوویوم میان لقمه (Condyle)های درشتنی و ران جلوگیری می کنند.
آسیب منیسک داخلی
به هنگام حرکات زانو، منیسکها نیز به واسطه اتصالات بسیاری که به بخشهای دیگر دارند، به جلو و عقب حرکت می کنند و این نیروها که همراه با فشارهای عمودی است، درحقیقت باعث پیچ و تاب خوردن منیسکها می گردند.اگر نیروهای اعمال شده به گونه ای باشد که منیسکها نتوانند حرکت مناسبی را انجام دهند، میان لقمههای استخوان ران و درشتنی گیرافتاده و دچار آسیب می شوند.اگر خم و راست نمودن زانو همراه با چرخش توام شود، مثلا زانوی ورزشکاری که در حالت چرخش است به یکباره صاف شود، پارگی منیسک ایجاد می گردد.بسیاری از ضایعات منیسک داخلی ناشی از چرخش داخلی ناگهانی و نیرومند ران، همراه با خمیدگی نسبی زانو و قرارگیری محکم پا روی زمین است.گاهی پارگی منیسک داخلی، پارگی رباط های دیگر زانو را نیز به دنبال دارد.خم بودن زانو در حالت ایستاده و چرخش خارجی که با نیروی والگوس (در حالت دور بودن ساق پا)توام می گردد، ممکن است علاوه بر پارگی منیسک داخلی، پارگی رباط های طرفی داخلی(MCL) و متقاطع جلویی(ACL) را ایجاد کند.
انواع پارگی منیسکها
پارگی منیسکها می تواند به صورت زیر رخ دهد:
- پارگی طولی که شیوع بیشتری دارد.
- پارگی عرضی(افقی)
- پارگی مایل
- پارگی شعاعی
- پارگیهای ترکیبی
علایم آسیب
علایم ضایعه منیسک ممکن است در پیوند با موارد زیر باشد:
- وجود درد که بسیاری از بیماران از آن شاکی هستند.
- تورم که بیشتر در موارد حاد دیده می شود.معمولا ضایعات حاد، تورم بیشتری نیز ایجاد می کنند.
- حساسیت به لمس که بیشتر در امتداد خط مفصلی است.
- احتمال قفل شدن مفصل زانو
- احتمال خالی کردن مفصل
- درصورت عدم درمان مناسب و یا زمانی که آسیب طولانی می شود، ضعف و آتروفی عضله چهارسر ران ایجاد می گردد.
روشهای تشخیص
- تستهای بالینی (تست مک موری و آپلی)
- آرتروگرافی
- اسکن استخوان (Bone scan)
- ام آر آی (MRI)
- آرتروسکوپی
آرتروگرافی ،ام آر آی و آرتروسکوپی از دقت بالایی جهت تشخیص آسیب منیسکها برخوردار هستند.
درمان ضایعه منیسک داخلی
درمان ضایعات منیسک، با توجه به شدت علایم و میزان آسیب، بدون جراحی و یا جراحی است.
درمان بدون جراحی
اگر علایم بیمار خفیف باشد و فرد دچار قفل شدگی و یا تورم مکرر نگردد، معمولا نیازی به جراحی نیست.در این موارد، کنترل فعالیتهای روزمره، پرهیزاز حرکات جهشی و به خصوص چرخشی در جهت بهبودی بیمار موثر است.در روش غیرجراحی، فیزیوتراپی با هدف کاهش درد، کاهش تورم و تقویت ماهیچهها به صورت تدریجی کمک کننده است.
درمان با جراحی
زمانیکه علایم بیمار شدید باشد، به نحوی که فعالیتهای روزمره اش دچار اختلال گردد، به جراحی نیاز است.درد و تورم شدید، قفل شدگی مکرر که عموما ضعف و آتروفی عضله چهار سر ران را به دنبال دارد، لزوم دخالت جراحی را مطرح می کند.
در طی جراحی هرچه بیشتر باید منیسک را حفظ نمود، زیرا برداشتن منیسک به طور کامل، معمولا طی ۵ سال باعث آرتروز پیشرفته در زانو میشود و حتی باید گفت که ۶ ماه پس از برداشتن منیسک، اولین علایم آرتروز در رادیوگرافی دیده می شود.جراحی ممکن است به صورت باز و یا ازطریق آرتروسکوپ انجام گردد.در هر دو روش جراحی منیسک(جراحی باز و یا جراحی آرتروسکوپی)دو شیوه معمول عبارتنداز:
- خارج کردن نسبی منیسک(منیسکوتومی پارشیال)
- ترمیم منیسک
انجام فیزیوتراپی پیش و پس از عمل جراحی، به ویژه در ورزشکاران حرفه ای باعث بازگشت سریع تر و همچنین افزایش کیفیت عملکرد بیماران می گردد.
منبع : ویکی پدیا
به نام يكتا خالق هستي