گیر کردن یا ایمپینجمنت مفصل ران

گیر کردن یا ایمپینجمنت مفصل ران Femoroacetabular impingement)  FAI) بیماری است که در آن حرکت سر استخوان ران در داخل حفره استابولوم به راحتی انجام نشده و همراه با گیر است. این گیر کردن سر استخوان ران و استابولوم به علت تغییر در شکل یکی از این دو صورت میگیرد و موجب آسیب به مفصل ران میشود

 آناتومی

مفصل ران از کنار هم قرار گرفتن سر استخوان ران و حفره استابولوم تشکیل شده است. سر استخوان ران بالاترین قسمت استخوان ران بوده و به شکل کروی است. حفره استابولوم قسمتی از لگن بوده و به شکل یک کاسه است. در مفصل ران سر استخوان ران در درون حفره استابولوم قرار گرفته است و در داخل آن آزادانه حرکت میکند. سطح داخلی استابولوم و سطح رویی سر استخوان ران از غضروف مفصلی پوشیده شده است.

این لایه غضروفی موجب لیز شدن و صاف و صیقلی شدن سطوح تماس شده و موجب حرکت بهتر سر استخوان ران درد درون حفره استابولوم میشود. دور تا دور لبه حفره استابولوم یک بافت محکم ولی قابل انعطاف وجود داشته که به آن لابروم میگویند. بافت تشکیل دهنده لابروم مخلوطی از بافت تشکیل دهنده زردپی و بافت تشکیل دهنده غضروف است و به همین علت به آن fibrocartilage هم میگویند. لابروم موجب میشود سر استخوان ران بهتر پوشش داده شده و درنتیجه پایداری مفصل ران افزایش پیدا میکند.

مکانیسم ایجاد گیر مفصل ران

در این بیماری قسمتی از سر استخوان ران و یا قسمتی از لبه حفره استابولوم برجسته تر ار معمول شده و موجب میشود در انتهای دامنه حرکت مفصل این برجستگی به استخوان طرف دیگر مفصل گیر کرده و موجب بد حرکت کردن مفصل شود.

دو نوع گیر یا ایمپینجمنت مفصل ران وجود دارد که به آنها نوع بادامکی cam و نوع انبرکی Pincer میگویند.

• نوع بادامکی یا Cam : در این نوع، سر استخوان ران از یک حالت گرد و مدور خارج شده و بشکل تخم مرغ ( که به شکل بادامک موتور های مکانیکی است) نزدیک میشود. این تغییر شکل به علت ایجاد یک برجستگی غیر معمول در قسمت بالای سر استخوان ران ایجاد شده و در حرکت مفصل، بر روی غضروف استابولوم فشار زیادی وارد کرده موجب سایش آن میشود.

گیر کردن یا ایمپینجمنت مفصل ران Femoroacetabular impingement)  FAI) بیماری است که در آن حرکت سر استخوان ران در داخل حفره استابولوم به راحتی انجام نشده و همراه با گیر است. این گیر کردن سر استخوان ران و استابولوم به علت تغییر در شکل یکی از این دو صورت میگیرد و موجب آسیب به مفصل ران میشود

 

بتدریج بر اثر اعمال نیروهای نامتقارن به مفصل ران، غضروف این مفصل دچار سایش شده و لابروم آسیب میبیند و روند تخریب مفصل شروع میشود.

در بالا مفصل ران طبیعی دیده میشود

در وسط گیر پینسر یا انبرکی به علت استخوان اضافه در لبه جلویی استابولوم دیده میشود 

که با چرخش داخلی استخوان ران به گردن استخوان ران گیر میکند

در پایین گیر کَم یا بادامکی به علت برجسته بودن جلو و بالای سر استخوان ران دیده میشود

که با چرخش داخلی استخوان ران به لبه جلویی استابولوم گیر میکند

ترکیبی از برجستگی بیش از معمول بالا و جلوی سر استخوان ران 

و برجستگی بیش از معمول لبه استابولوم

علائم و تشخیص بیماری ایمپینجمنت مفصل ران

اغلب بیماران مبتلا به ایمپینجمنت یا گیر مفصل ران درد ناحیه کشاله ران  دارند. درد در حرکاتی مانند چرخش بالا تنه و یا نشستن به حالت چمباتمه شدیدتر میشود.

تشخیص این بیماری بر پایه خصوصیات درد بیمار، معاینه بالینی پزشک و بررسی های تصویربرداری است.رادیو گرافی ساده تغییر شکل استخوانی در مفصل ران را نشان میدهد و ام آر آی  میتواند آسیب به غضروف مفصلی و لابروم را مشخص کند. در این بیماران تزریق مواد بیحس کننده موضعی به توسط پزشک به درون مفصل ران میتواند موقتا درد بیمار را از بین ببرد که از این اقدام میتوان به عنوان یک تست تشخیصی استفاده کرد.

 

درمان گیر مفصل ران

درد این بیماران ممکن است با کاهش در شدت و مدت فعالیت های ورزشی کم شده و یا از بین برود. ازدارو های ضد التهاب هم برای کاهش درد استفاده میکنند. در صورتیکه در بیمار با اقدامات ذکر شده کاهش نیافته و یا آثار آسیب غضروف یا لابروم وجود داشته باشد ممکن است نیاز به اقدام جراحی وجود داشته باشد.

در جراحی این بیماران برجستگی استخوانی در سر استخوان ران و یا لبه استابولوم تراشیده شده و پارگی لابروم در صورت وجود ترمیم میشود.

عمل جراحی در اغلب این بیماران درد مفصل ران را از بین بروده و از پیشرفت آسیب مفصل ران و بروز آرتروز و ساییدگی مفصل  پیشگیری میکند.

منبع : ایران ارتوپد 

گیر کردن تاندون از علل مهم صدا دادن مفصل ران در حین حرکت و راه رفتن است

 آیا وقتی راه میروید یا از صندلی بلند میشوید یا پایتان را به اطراف میچرخانید احساس میکنید مفصل لگن شما صدا میدهد. اگر اینطور است به احتمال زیاد شما دچار وضعیتی به نام Snapping hip هستید که به علت گیر کردن تاندون های اطراف مفصل ران ایجاد میشود. گرچه صدا دادن مفصل ممکن است کمی آزار دهنده باشد این وضعیت معمولا بدون درد و بی ضرر است. با اینحال ممکن است در مواردی همراه با درد باشد.

این حالت در ورزشکاران جوان و کسانی که زیاد میرقصند بیشتر دیده میشود و بیشتر در سنین بین 40-15 سالگی است.

 آناتومی

برای فهم بهتر علت بروز این بیماری توجه به دو نکته آناتومی ضروری است

• یک نوار بافتی بلند و بسیار محکم به نام نوار ایلیوتیبیال Iliotibial band در قسمت خارجی لگن وجود دارد که در بالا به بال استخوان ایلیوم متصل میشود و بعد از طی مسیر در قسمت خارجی لگن و سپس قسمت خارجی ران از خارج زانو هم عبور کرده و به سطح خارجی استخوان درشت نی میچسبد.

• عضله ایلیوپسواس از اتصال دو عضله ایلیاکوس که به سطح داخلی بال ایلیوم میچسبد و عضله پسواس که در جلوی ستون مهره قرار دارد تشکیل میشود. تاندون این عضله از جلوی لگن عبور کرده و به تروکانتر کوچک استخوان ران میچسبد. این تاندون در حین پایین آمدن از جلوی لگن از کنار برجستگی استخوانی به نام برجستگی  ایلیوپکتینئال عبور میکند.

              گیر کردن تاندون در جلوی لگن    

 گیر کردن تاندون در سطح خارجی لگن

علت صدای مفصل لگن

احساس صداو تقه معمولاً به علت حرکت تاندون بر روی برجستگی استخوانی اطراف مفصل ایجاد میشود. دو تاندون مهم در ناحیه لگن میتوانند منشا این پدیده باشند. شایعترین آنها نوار ایلیوتیبیال باند اشت.

در ناحیه لگن نوار ایلیوتیبیال که در سطح خارجی لگن وجود دارد در حین خم و راست شدن مفصل ران بر روی تروکانتر بزرگ (برجستگی استخوانی بزرگی که در پایین و خارج سر استخوان ران وجود دارد) حرکت میکند. وقتی که مفصل ران مستقیم است معمولاً این تاندون در پشت این برجستگی است و وقتی که مفصل ران خم میشود این تاندون در جلوی برجستگی قرار میگیرد.

پس با خم و راست شدن مفصل ران این تاندون در روی این برجستگی به جلو و عقب میرود. در بعضی افراد این حرکت به جلو عقب رفتن ایلیوتیبیال باند بر روی برجستگی تروکانتر بزرگ ممکن است بصورت پرشی و ناگهانی باشد. در این حال حرکت تاندون ایجاد صدا میکند. پرش تاندون از روی تروکانتر بزرگ و ایجاد صدا بخصوص موقعی ایجاد میشود که مفصل ران از حالت خم شروع به صاف شدن کرده و تاندون از روی تروکانتر بزرگ به عقب میرود.

گاهی اوقات بیمار این حرکت ناگهانی نوار یا تاندون ایلیوتیبیال را به غلط دررفتگی مفصل ران تفسیر میکند. بیمار احساس میکند که در هنگام انجام بعضی حرکات ناگهان مفصل ران او تغییر مکان میدهد. این احساس در واقع حرکت پرشی باند ایلیوتیبیال بر روی برجستگی تروکانتر بزرگ است.

 

 اگر این روند به مدت زیاد ادامه یابد مالش مکرر تاندون بر روی برجستگی تروکانتر بزرگ ممکن است موجب التهاب در بورس تروکانتر  و بدنبال آن درد در ناحیه خارجی مفصل لگن شود.

حرکت تاندون ایلیوپسواس هم میتواند موجب صدا شود. این صدا در جلوی مفصل ران احساس میشود و معمولاً به علت گیر کردن تاندون عضله ایلیوپسواس است که از جلوی مفصل ران عبور میکند. تاندون ایلیوپسواس در جلوی لگن از روی سه برجستگی عبور میکند

• برجستگی ایلیوپکتینئال در لبه جلویی استخوان لگن
• کپسول مفصل ران
• برجستگی تروکانتر کوچک

 حرکت اندام تحتانی موجب حرکت حرکت این تاندون از روی این برجستگی ها شده و گاهی این حرکت به علت گیر کردن تاندون به برجستگی بصورت جهشی و پرشی است و این حرکت جهشی تاندون موجب احساس صدا و تقه در داخل مفصل ران میشود.

 

منبع : ایران ارتوپد

آناتومی مفصل ران - اعصاب و عروق (رگ ها)

اعصاب

مهمترین عصبی که از اطراف مفصل ران عبور میکند عصب سیاتیک است. این عصب از به هم پیوستن ریشه های عصبی که از مهره های پایینی کمر خارج میشوند درست میشود و از پشت مفصل ران و بسیار نزدیک به آن عبور میکند. این عصب کلفت ترین عصب بدن بوده و به کلفتی انگشت سبابه است. عصب سیاتیک شاخه ای به ناحیه لگن نمیدهد. 

عصب دیگری که از جلوی مفصل ران عبور میکند عصب رانی یا فمورال است. این عصب موجب فعالیت عضله چهار سر میشود. عصب ابتوراتور Obturator nerve از سطح داخلی مفصل ران و نزدیک به کشاله ران عبور کرده و موجب فعالیت عضلات کشاله ران و حس پوست کشاله ران میشود. عصب حسی رانی از جلو عضلات لگن عبور میکند و حس جلوی ران را موجب میشود.

مسیر عصب سیاتیک در پشت مفصل ران است 

عروق

عروق مختلفی در ناحیه لگن وجود دارند ولی رگ عمده ای که موجب خونرسانی به سر استخوان ران میشود از شریان فمورال یا رانی منشعب میشود.

منبع : ایران ارتوپد

مفصل ران - عضلات

چهار دسته عضلانی مهم در اطراف مفصل  ران وجود دارند که عبارتند از:

 

عضلات گلوتئال Gluteal muscles

به عضلات گلوتئال عضلات سرینی هم میگویند. اینها سه عضله هستند. گلوتئوس ماگزیموس یا سرینی بزرگ Gluteus maximus ، گلوتئوس مدیوس یا سرینی متوسط Gluteus medius و گلوتئوس مینیموس یا سرینی کوچک Gluteus minimus . این عضلات در بالا به سطح پشتی استخوان بی نام  میچسبند ( به سطح پشتی قسمتی از استخوان بی نام که به آن ایلیوم میگویند). سپس به سمت پایین و بیرون میروند و به برجستگی تروکانتر بزرگ متصل میشوند. این عضلات هستند که برجستگی باسن یا کفل را ایجاد میکنند.

عضلات گلوتئال متوسط و کوچک موجب ابداکت شدن Abducting یا دور شدن ران از خط مرکزی بدن میشوند. این عضلات همچنین ران را به سمت داخل میچرخانند. عضله گلوتئوس مینیموس مفصل ران را به داخل میچرخاند و عضله گلوتئوس مدیوس هم موجب چرخش داخلی و هم چرخش خارجی ران میشود.(فیبرهای جلویی یا قدامی آن مفصل ران را به داخل و فیبرهای پشتی آن مفصل را به خارج میچرخانند)

عضله سرینی بزرگ یا گلوتئوس ماگزیموس موجب میشود مفصل ران باز شود ( وقتی سر پا ایستاده اید مفصل ران شما باز است و وقتی دوزانو نشسته هستید این مفصل خم شده است). این عضله همچنین موجب چرخش خارجی مفصل ران میشود ( وقتی سر پا ایستاده اید و شست های دو پا را از هم دور کرده و پاشنه ها را به هم نزدیک کرده اید در واقع هر دو مفصل ران شما در وضعیت چرخش خارجی قرار گرفته اند). انسان برای سر پا ایستادن نیاز به عضلات گلوتئال قوی و بزرگ دارد.

 

عضله چهار سر ران

   

        عضلات همسترینگ در پشت ران

عضله چهار سر یا کوادری سپس Quadriceps از چهار عضله کوچکتر درست شده که در کنار هم قرار گرفته اند. در بالا یکی از این عضلات به بالای لبه جلوی استابولوم میچسبد و سه تای دیگر به اطراف تروکانتر بزرگ میچسبند. این دسته عضلانی سپس در جلوی استخوان ران به طرف پایین طی مسیر کرده و در زیر زانو همگی آنها توسط یک تاندون یا وتر مشترک به برجستگی بالایی  استخوان درشت نی میچسبند. وظیفه این عضله خم کردن مفصل ران است. البته عضلات چهارسر ران موجب راست و مستقیم شدن مفصل زانو هم میشوند. برای توضیحات بیشتر به مبحث عضلات قدام ران مراجعه کنید.

عضلات همسترینگ

عضلات همسترینگ Hamstrings سه عضله کنار هم هستند که در پشت استخوان ران قرار گرفته اند. این عضلات در بالا به قسمتی از استخوان بی نام که به آن ایسکیوم میگویند ( همان جایی که وقتی مینشینید با زمین تماس دارد) میچسبد. سپس در پشت ران به طرف پایین آمده و به بالا و پشت استخوان های درشت نی و نازک نی میچسبند. این عضلات موجب باز شدن مفصل ران میشوند. برای توضیحات بیشتر به مبحث عضلات پشت ران مراجعه کنید.

عضلات کشاله ران

     

                     عضله ایلیوپسواس

اینها سه عضله هستند که در بالا به قسمتی از استخوان بی نام به اسم پوبیس میچسبند و به طرف پایین و در قسمت داخل کشاله ران طی مسیر میکنند. به اینها عضلات ادکتور Adductor یا نزدیک کننده هم میگویند. وظیفه این عضلات همانطور که از نامشان مشخص است نزدیک کردن رانها به هم است. برای توضیح بیشتر به مبحث عضلات داخلی ران مراجعه کنید

 

عضله ایلیوپسواس

این عضله دو قسمت دارد. یک قسمت آن از ستون مهره سرچشمه میگیرد و قسمت دیگر آن از سطح داخلی استخوان ایلیوم در ناحیه لگن شروع میشود. فیبرهای عضلانی این دو دسته در پایینتر به هم پیوسته و بصورت یک تاندون به تروکانتر کوچک ایتخوان ران متصل میشوند. وظیفه این عضله خم کردن یا فلکشن مفصل ران و تا حدودی چرخش آن به خارج است

 

عضلات چرخاننده

البته عضلات زیادی میتوانند مفصل ران را بچرخانند ولی دسته ای عضلات عمقی در پشت مفصل ران قرار گرفته اند که به آنها عضلات چرخانده خارجی کوتاه Short external rotator muscles میگویند. این عضلات مفصل ران را به خارج میچرخانند و عبارتند از عضلات پیریفورمیس، ژملوس فوقانی و تحتانی، عضله چهارضلعی ران و عضله ابتوراتور داخلی

 

منبع :ایران ارتوپد

آناتومی مفصل ران

غضروف

سطح داخلی حفره استابولوم و سطح خارجی سر استخوان ران با غضروف هیالن پوشیده شده است. غضروف بصورت لایه صاف و لغزنده و سفید رنگی است که در مفصل ران در هر طرف حدود 3 میلیمتر کلفت بوده و وظیفه آن تسهیل حرکت در مفصل است. غضروف مفصلی با ایجاد کردن یک لایه صاف و لغزنده موجب میشود تا استخوان های تشکیل دهنده مفصل به راحتی روی یکدیگر حرکت کنند.

لایه سینوویال

لایه یا پرده سینوویال Synovial membrane یک پرده نازک است که مانند فرش سطح داخلی کپسول مفصلی ران را پوشانیده است. وظیفه این لایه ترشح مایع سینوویال است.

 مایع سینوویال

مایع سینوویال Synovial fluid مایع شفاف و غلیظ و لزجی مانند سفیده تخم مرغ است که به توسط پرده سینوویال ترشح میشود. این مایع دو وظیفه عمده دارد

• مایع سینوویال سطح روی غضروف مفصل را لزج و سر و لغزنده میکند. این کار مثل روغن کاری ماشین هاست و موجب میشود تا مفصل راحت تر حرکت کند.

• مایع سینوویال سرشار از مواد غذایی و اکسیژن است. غضروف رگ خونی ندارد و تغذیه سلول های آن به توسط انتشار اکسیژن و مواد غذایی از مایع سینوویال است.

           

 

لابروم

لابروم Labrum یک بافت محکم است که هم خواص غضروف و هم خواص رباط را دارد. این بافت حلقوی شکل بوده و به لبه حفره استابولوم میچسبد. وظیفه لابروم اینست که کاسه استابولوم را گود تر و عمیق تر کند و در واقع گودال عمیق تری را فراهم کند که سر استخوان ران بهتر در آن محصور شود و به این طریق پایداری مفصل ران را بیشتر میکند.

منبع : ایران ارتوپد